สามารถตรวจสุขภาพจิตหรือประเมินอาการด้วยตัวเองเบื้องต้นได้อย่างไร และมีแบบทดสอบอะไรที่น่าเชื่อถือบ้าง
การตรวจสุขภาพจิตเบื้องต้นด้วยตัวเองสามารถทำได้หลายวิธี เพื่อช่วยให้เรารู้เท่าทันสภาพจิตใจของตนเองและทราบว่าควรไปพบผู้เชี่ยวชาญหรือไม่ค่ะ
- สังเกตพฤติกรรมและอารมณ์ของตัวเอง เช่น การนอนหลับผิดปกติ น้ำหนักเปลี่ยนไป ความอยากอาหารลดลงหรือเพิ่มขึ้น อารมณ์เศร้า กังวล หรือหงุดหงิดบ่อยๆ
- ประเมินการทำงานและความสัมพันธ์ เช่น มีสมาธิลดลง ทำงานหรือเรียนได้ไม่เต็มที่ หรือมีปัญหากับคนรอบข้าง
- สังเกตความคิด เช่น รู้สึกสิ้นหวัง ไม่มีคุณค่า หรือมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง หากพบว่ามีอาการเหล่านี้อย่างต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญค่ะ
แบบทดสอบประเมินสุขภาพจิตเบื้องต้นที่มีความน่าเชื่อถือและใช้กันอย่างแพร่หลาย ได้แก่
- แบบสอบถาม PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) ใช้คัดกรองภาวะซึมเศร้า
- GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder-7) สำหรับประเมินความวิตกกังวล
- WHO-5 Well-Being Index วัดความสุขและคุณภาพชีวิต
- แบบประเมินสุขภาพจิต Mental Health Check ของกรมสุขภาพจิต ซึ่งมีให้ทำแบบออนไลน์ฟรี
- DASS-21 (Depression Anxiety Stress Scales) ประเมินความเครียด วิตกกังวล และซึมเศร้าพร้อมกันค่ะ
แม้จะมีแบบทดสอบที่ช่วยประเมินตนเอง แต่ควรเข้าใจว่าแบบทดสอบเหล่านี้เป็นเพียงเครื่องมือคัดกรองเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค ดังนั้นหากผลทดสอบบ่งชี้ว่ามีความเสี่ยง หรือคุณรู้สึกว่าชีวิตประจำวันได้รับผลกระทบ ควรนัดพบจิตแพทย์ นักจิตวิทยา หรือผู้ให้คำปรึกษาเพื่อประเมินอย่างละเอียดและรับการดูแลต่อเนื่องค่ะ