ทำไมการฉีดสีเพื่อเอกซเรย์อาจทำให้ผู้ป่วยโรคไตมีอาการแย่ลง
การฉีดสีเพื่อเอกซเรย์หรือที่เรียกว่า Contrast media โดยเฉพาะชนิดที่ใช้ใน CT scan หรือ angiography อาจมีผลต่อการทำงานของไต เนื่องจากสารนี้ต้องถูกกรองออกจากร่างกายผ่านทางไตโดยตรงค่ะ ปัญหาหลักที่พบเรียกว่า Contrast-Induced Nephropathy (CIN) หรือ Contrast-Associated Acute Kidney Injury (CA-AKI) ซึ่งเป็นภาวะที่การทำงานของไตแย่ลงภายใน 24–72 ชั่วโมงหลังได้รับสารทึบรังสี โดยความเสี่ยงจะสูงขึ้นในผู้ที่มีโรคไตเรื้อรังอยู่เดิมค่ะ
สาเหตุที่เสี่ยงต่อการทำให้โรคไตแย่ลง ได้แก่
- ภาระการกรองที่มากขึ้น: ไตต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อขับสารทึบรังสีออก ทำให้เซลล์ท่อไต (renal tubules) ถูกกระตุ้นและอาจเกิดการบาดเจ็บ
- การไหลเวียนเลือดในไตลดลง: สารทึบรังสีสามารถทำให้หลอดเลือดในไตหดตัวชั่วคราว ส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงเนื้อไตน้อยลง
- สารทึบรังสีมีฤทธิ์เป็นพิษต่อเซลล์โดยตรง: ทำให้เซลล์ในท่อไตเสื่อมลงและเกิด oxidative stress
- ความเสี่ยงสูงในกลุ่มผู้ป่วยบางราย: เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะขาดน้ำ และผู้ที่ใช้ยาขับปัสสาวะหรือยาลดการไหลเวียนเลือดไปไตค่ะ
การป้องกันภาวะนี้ทำได้โดยการให้สารน้ำเพียงพอก่อนและหลังการฉีดสี เลือกใช้สารทึบรังสีชนิดที่มีความเป็นพิษต่อไตต่ำ (low-osmolar หรือ iso-osmolar) และพิจารณาทางเลือกการตรวจอื่นหากมีความเสี่ยงสูงค่ะ นอกจากนี้ แพทย์จะประเมินค่าการทำงานของไต (เช่น ค่า eGFR หรือ Creatinine) ก่อนการฉีดสี เพื่อวางแผนลดความเสี่ยงอย่างเหมาะสมค่ะ