ภาวะลำไส้ขี้เกียจจากการใช้ยาระบายมะขามแขกเป็นเวลานานเกิดจากการทำลายเส้นประสาทในผนังลำไส้ส่วนใด
ภาวะลำไส้ขี้เกียจ (Lazy bowel syndrome) ที่เกิดจากการใช้ยาระบายประเภทมะขามแขก (senna) เป็นเวลานาน มักมีสาเหตุมาจากการที่ยาระบายชนิดนี้กระตุ้นการบีบตัวของลำไส้โดยการกระตุ้นเส้นประสาทเฉพาะในผนังลำไส้ส่วนใหญ่ค่ะ การใช้ต่อเนื่องจะทำให้เส้นประสาทเหล่านี้ถูกกระตุ้นและทำงานหนักจนเกิดการเสื่อมสภาพ
- เส้นประสาทที่ถูกทำลายหลัก ๆ คือ Plexus myentericus หรือ Auerbach’s plexus ซึ่งเป็นเครือข่ายเส้นประสาทที่อยู่ระหว่างชั้นกล้ามเนื้อวง (circular muscle) และกล้ามเนื้อยาว (longitudinal muscle) ของลำไส้ค่ะ
- Plexus myentericus ทำหน้าที่ควบคุมการบีบตัว (peristalsis) ของลำไส้ หากถูกทำลายจะทำให้การเคลื่อนตัวของลำไส้ลดลง ต้องพึ่งพายาระบายเพื่อกระตุ้นการเคลื่อนตัวค่ะ
- ในบางกรณีการใช้ยาระบายที่มีสาร anthraquinone (เช่นมะขามแขก) นานเกินไป อาจทำให้เกิด Melanosis coli คือมีการสะสมเม็ดสีในเยื่อบุลำไส้ซึ่งสัมพันธ์กับความเสื่อมของเส้นประสาทด้วยค่ะ
โดยสรุป การใช้มะขามแขกนาน ๆ ส่งผลให้เส้นประสาทใน Plexus myentericus (Auerbach’s plexus) เสื่อม ทำให้เกิดภาวะลำไส้ขี้เกียจและต้องพึ่งพายาระบายต่อเนื่องค่ะ การหยุดยาอย่างค่อยเป็นค่อยไปและปรับอาหารที่มีกากใยสูง พร้อมดื่มน้ำเพียงพอ จะช่วยฟื้นฟูการทำงานของลำไส้ได้ค่ะ