creatinine ต่ำควรใช้สูตรประเมินไตแบบใดแทน
กรณีที่ค่า creatinine ต่ำ อาจทำให้การประเมินการทำงานของไตด้วยสูตรที่ใช้ creatinine เพียงอย่างเดียว เช่น eGFR โดยสูตร MDRD หรือ CKD-EPI อาจคลาดเคลื่อน โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อย เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง หรือผู้ที่ขาดสารอาหารค่ะ เพราะ creatinine มาจากการสลายของกล้ามเนื้อ ดังนั้นเมื่อกล้ามเนื้อมีน้อย ค่าที่วัดได้อาจต่ำเกินจริงและดูเหมือนการทำงานไตดี ทั้งที่จริงอาจไม่เป็นเช่นนั้นค่ะ
แนวทางที่ใช้แทนหรือเสริม ได้แก่
- สูตรประเมินที่ใช้ cystatin C เช่น CKD-EPI cystatin C หรือ CKD-EPI creatinine + cystatin C ซึ่งไม่ได้ขึ้นอยู่กับมวลกล้ามเนื้อ จึงแม่นยำกว่าในคนที่ creatinine ต่ำค่ะ
- การเก็บปัสสาวะ 24 ชั่วโมง เพื่อวัด creatinine clearance โดยตรง แม้จะยุ่งยาก แต่ให้ข้อมูลตรงจากการขับออกของไตค่ะ
- การใช้วิธีผสม เช่น คำนวณจาก creatinine และ cystatin C ร่วมกัน ซึ่งช่วยลดอิทธิพลจากปัจจัยทางกล้ามเนื้อและปรับค่าประเมินให้ใกล้เคียงค่าจริงมากขึ้นค่ะ
โดยสรุป หากเจอค่า creatinine ต่ำและสงสัยว่าค่า eGFR อาจไม่แม่น ควรหันไปใช้สูตรที่พึ่ง cystatin C หรือทำการเก็บปัสสาวะ 24 ชม. เพื่อวัดค่า clearance ค่ะ และควรพิจารณาจับคู่กับการตรวจทางคลินิกอื่น ๆ เช่น ประวัติ อาการ และผลเลือด/ปัสสาวะร่วมด้วยเพื่อให้เข้าใจภาพรวมการทำงานของไตอย่างถูกต้องค่ะ