สารสำคัญในสมุนไพรส่งผลต่อทารกในครรภ์ผ่านทางรกและน้ำนมได้อย่างไร
สารสำคัญในสมุนไพรสามารถส่งผลต่อทารกในครรภ์และทารกที่กินนมแม่ได้ เพราะสารเหล่านี้สามารถเข้าสู่กระแสเลือดของแม่และถูกส่งต่อผ่านทาง 2 เส้นทางหลักค่ะ
- ผ่านรก (Placenta) – ในระหว่างตั้งครรภ์ รกทำหน้าที่แลกเปลี่ยนสารอาหารและก๊าซระหว่างแม่และทารก สารสำคัญในสมุนไพร เช่น สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ, แอลคาลอยด์, ฟลาโวนอยด์ หรือสารระเหยต่างๆ สามารถซึมผ่านเยื่อรกเข้าไปในกระแสเลือดของทารกได้ค่ะ บางสารอาจมีฤทธิ์กระตุ้นมดลูกหรือมีผลต่อระบบประสาทและหัวใจของทารก ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการแท้ง คลอดก่อนกำหนด หรือความผิดปกติในการพัฒนาอวัยวะค่ะ
- ผ่านน้ำนม (Breast Milk) – หลังคลอด สารสำคัญที่แม่รับประทานยังสามารถเข้าสู่กระแสเลือดและถูกขับออกทางน้ำนมในรูปของสารละลายน้ำหรือสารละลายในไขมัน ความเข้มข้นในน้ำนมขึ้นกับชนิดของสารและปริมาณที่แม่รับประทาน สารบางชนิดอาจสะสมและส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาท การย่อยอาหาร หรือภูมิคุ้มกันของทารกค่ะ
โดยรวมแล้ว ปัจจัยที่กำหนดว่าทารกจะได้รับผลกระทบมากน้อยเพียงใด ได้แก่
- ชนิดของสารออกฤทธิ์ในสมุนไพรและความสามารถในการละลายในน้ำ/ไขมัน
- ปริมาณและระยะเวลาที่แม่ใช้สมุนไพร
- สภาพร่างกายของแม่และระบบเผาผลาญ
- อายุและสภาพร่างกายของทารก (ทารกแรกเกิดจะมีระบบขับสารพิษที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่)
ดังนั้น การใช้สมุนไพรในช่วงตั้งครรภ์และให้นมบุตรควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอค่ะ โดยเฉพาะสมุนไพรที่มีฤทธิ์แรงหรือมีรายงานผลข้างเคียงต่อทารกค่ะ