การเปลี่ยนแปลงสัดส่วนของร่างกายนักบินอวกาศในสภาวะไร้น้ำหนักเป็นอย่างไร
เมื่อร่างกายนักบินอวกาศอยู่ในสภาวะไร้น้ำหนัก (microgravity) จะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางสัดส่วนของร่างกายอย่างชัดเจนค่ะ เนื่องจากแรงโน้มถ่วงที่น้อยมาก ทำให้ของเหลวในร่างกายเคลื่อนตัวและกระจายแตกต่างจากบนโลก รวมถึงกระดูกและกล้ามเนื้อได้รับการกระตุ้นน้อยลง ซึ่งการเปลี่ยนแปลงหลัก ๆ ที่พบ ได้แก่
- ความสูงเพิ่มขึ้นชั่วคราว: เส้นกระดูกสันหลังขยายตัวเพราะไม่มีแรงกดจากน้ำหนักตัว ทำให้ความสูงของนักบินอวกาศเพิ่มขึ้นประมาณ 2–5 เซนติเมตรค่ะ
- หน้าและส่วนบนของร่างกายบวม: เลือดและของเหลวไหลขึ้นสู่ส่วนบนของร่างกายมากขึ้น ทำให้หน้านักบินดูบวม และอาจมีอาการคัดจมูกค่ะ
- ขาลีบลง (Bird Legs): เพราะของเหลวไหลออกจากส่วนล่าง และกล้ามเนื้อขาถูกใช้น้อยลง จึงทำให้ขาดูเล็กลงค่ะ
ผลกระทบในระยะยาวจากสภาวะไร้น้ำหนักยังมีผลต่อระบบกล้ามเนื้อและกระดูก เช่น การสูญเสียมวลกระดูก (bone density) โดยเฉพาะกระดูกขาและกระดูกสันหลัง และการลดลงของมวลกล้ามเนื้อเนื่องจากไม่ต้องออกแรงพยุงน้ำหนักร่างกายค่ะ นอกจากนี้ ระบบการไหลเวียนเลือดและหัวใจก็จะปรับตัวแตกต่างจากสภาวะปกติบนโลก ทำให้ปริมาตรพลาสมาในเลือดลดลงบางส่วนค่ะ
เมื่อกลับสู่โลก นักบินอวกาศจะประสบภาวะร่างกายต้องปรับตัวใหม่ เช่น ความสูงที่เพิ่มขึ้นจะค่อย ๆ กลับมาเป็นปกติ กระดูกและกล้ามเนื้อจะต้องฟื้นฟูด้วยการออกกำลังกายและกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่องเพื่อกลับคืนสภาพค่ะ ดังนั้น ทั้งการออกกำลังกายและการควบคุมอาหารในระหว่างอยู่บนยานอวกาศเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อชะลอผลกระทบของสภาวะไร้น้ำหนักค่ะ