ทำไมบางคนถึงมีอาการแพ้ยาเคมีบำบัดแบบเฉียบพลัน
อาการแพ้ยาเคมีบำบัดแบบเฉียบพลัน (Acute Hypersensitivity Reaction) เกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุค่ะ โดยทั่วไปเกิดจากปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันที่ตอบสนองรุนแรงเกินไปต่อยาที่เข้าสู่ร่างกาย ซึ่งสามารถแบ่งเหตุผลได้ดังนี้ค่ะ
- ปฏิกิริยาภูมิแพ้จริง (Allergic reaction): เกิดจากร่างกายสร้างแอนติบอดี (เช่น IgE) ต่อโมเลกุลของยา ทำให้เมื่อได้รับยาแม้ในปริมาณน้อยก็สามารถกระตุ้นการหลั่งสารฮิสตามีนและสารก่อการอักเสบอื่น ๆ ได้ทันทีค่ะ
- ปฏิกิริยาที่ไม่ผ่านภูมิคุ้มกัน (Non-IgE mediated): บางครั้งยาอาจกระตุ้นให้เซลล์แมสต์ (mast cell) และเบโซฟิลปล่อยสารก่อการแพ้ได้โดยตรงโดยไม่ต้องมีแอนติบอดี ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการคล้ายการแพ้แบบทันที เช่น หายใจติดขัด ผื่น หรือความดันโลหิตต่ำค่ะ
- การสะสมของยาและสารเมตาโบไลต์: การใช้ยาเคมีบำบัดบางชนิดต่อเนื่องอาจทำให้ร่างกายเกิดการไวเกิน (sensitization) ต่อสารนั้น ๆ เมื่อได้รับซ้ำจะเกิดอาการแพ้เฉียบพลันค่ะ
อาการแพ้แบบเฉียบพลันมีตั้งแต่อาการเล็กน้อย เช่น ผื่น คัน หนาวสั่น ไปจนถึงอาการรุนแรงอย่าง anaphylaxis ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินและต้องรักษาอย่างเร่งด่วนค่ะ กลไกของปฏิกิริยาเหล่านี้ยังขึ้นอยู่กับปัจจัยของผู้ป่วยเอง เช่น ประวัติภูมิแพ้ โรคประจำตัว ภาวะภูมิคุ้มกัน และชนิดของยาเคมีบำบัดที่ใช้ค่ะ ดังนั้นก่อนให้ยา แพทย์มักตรวจสอบประวัติอย่างละเอียดและอาจให้ยาป้องกันล่วงหน้า (premedication) เช่น สเตอรอยด์ หรือยาแก้แพ้ เพื่อช่วยลดความเสี่ยงค่ะ
หากพบอาการแพ้ยาเคมีบำบัดแบบเฉียบพลัน ควรรีบแจ้งแพทย์ในทันทีเพราะบางครั้งอาการอาจลุกลามอย่างรวดเร็วค่ะ การตอบสนองที่ไวและเหมาะสมจะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้มากค่ะ